حمیده عرب سرخی
تاریخ، این قشر از زنان تاریخساز را هرگز فراموش نمیکند؛ حتی اگر تاریخنگاران، از این زنانِ قهرمان چیزی نگویند و ننویسند. زن مسلمان و مبارز ایرانی برای تحقق رویای خود، درگیر چالشهای متعددی بوده است؛ رویای ساخت جامعهای که بتواند در آن استعدادهایش را مبتنی بر هویت اصیل زن ایرانی بروز دهد. شیرینی این رویا در مسیر سختی دستیافتنی میشد و زن مسلمان ایرانی، ابایی برای عبور از مسیرهای سخت نداشت.
در فضایی که الگوی غربگرا تنفس را برای اصالت و نجابت تنگ کرده بود و گلوی این زن به دست پهلوی روزبهروز فشردهتر میشد و دم و بازدم را برای او سخت میکرد، او دست رژیم را کنار زد و در «خیابان» شروع به مطالبه حق خود کرد. خیابانها هنوز صدای زنان انقلاب را در حافظه خود دارند.
همین زنان که از وصف تهمینهوار آنان گفتیم در مشهد سال ۱۳۵۶ فعالیتها و مطالبات اعتراضی خود را آغاز کردند. درحقیقت، سال 56 با نهضت زنان مواجه بودیم. نهضتی که امام خمینی (ره) سالهای قبل، آجرهای آغازین آن را گذاشته بود.
اجازه دهید کمی به قبلتر برگردیم؛ از زمانی که کشف حجاب توسط رضا خان در ۱۷ دی ۱۳۱۴ آغاز شد و این خود باعث شد که با یک دوره جدید در پوشش و هویت زن ایرانی مواجه شویم. هر سال ۱۷ دی به عنوان یک روز باشکوه و دستاوردی قابل توجه از حکومت پهلوی شناخته میشد.
در هفدهم دیماه سال ۱۳۵۶، مانند سنت هر ساله، در شهر مشهد به این مناسبت جشنی برگزار شد. زنان انقلابی مشهد در واکنش به این جشن، حرکت پرشور و متفاوتی را در فضای خفقان آن روزگار آغاز کردند و نسبت به این برنامه، اعتراض کردند.
در وضعیتی که ساواک اقدام به دستگیری و شکنجه زنان میکرد و زنان انقلابی از عاقبت کار خود آگاه بودند، اعتراض آنان جنسی شورانگیز به خود گرفت. این اعتراضات، ابتدا در قالب انجمنهای اسلامی بانوان، با برگزاری جلسات و مجالس زنانه بهصورت دورهای، شکل گرفت.
ابتدا در قالبهای کوچک و محدود مانند رفتوآمد به خانه علما، بحث و گفتگوهای غیرعلنی و پنهانی و حرکتهای اعتراضی در خفا رخ داد. خانه «سید عبدالله شیرازی» محل ملاقاتهای زندانیهای سیاسی و همسران آنها بود و زنان بسیاری در این دوره به این خانه رفتوآمد داشتند. گزارشهایی از ساواک موجود است که حاکی از رفتوآمد زنان مشکوک به این خانه است. البته اعتراضات اولیه بیشتر به نحوه پوشش دختران در مدارس مربوط میشد و آنها درخواستی کلی داشتند. در کتابهای مختلف به تعداد زنان دستگیر شده و گزارشهای مربوط به این تجمعات اشاره شده است؛ اما در سال ۵۶ شکل رسمیتری به خود گرفت و سیر حوادث منجر به آغاز یک حرکت زنانه شد که به قیامهای عمومی دیگری نیز انجامید.
به عنوان مثال، در کتاب «انقلاب اسلامی و مردم مشهد از آغاز تا استقرار جمهوری اسلامی»، تعداد زنان بازداشت شده ۱۲۰ نفر گزارش شده است در حالی که روزنامههایی چون «روزنامه آفتاب شرق» تعداد شرکتکنندگان را ۱۰۰ نفر اعلام کردهاند. پس از این اتفاقات، تصاویری از تجمعهای زنان مشهدی به نهادهای مختلف ارسال شد. حرکتی جالب توجه که زنان برای ابراز اعتراض خود انجام دادند این بود که برای مسئولان دولتی کاشمر کارت تبریکی ارسال کردند و نوشتند: «ما زنان مسلمان خراسان، آزادی خواهران دربند خود را خواستاریم.»
روزنامه آفتاب شرق، اعلام کرد که صد نفر زن بودند که در اعتراض به اتفاقاتی که در جشن کشف حجاب جاری بود، شرکت کرده و پارچهنوشتهای در دست داشتند تا به نوعی حجاب خود را حفظ کنند. شهید آیت الله خامنهای (ره) در بیانات خود، شعار این تجمع را حفظ حجاب زنان مطرح کردند و از نقش بیبدیل و اثرگذار زنان ایرانی در نهضت اسلامی سخن گفتند.
شهید آیت آلله خامنهای (ره) درباره اعتراضات ۱۷ دی میفرمایند: «روز هفدهم دیماه در مشهد، یک اجتماع عظیمی، تظاهراتی از زنان مسلمان با شعار «حفظ حجاب» راه افتاد. ما آنوقت در تبعید بودیم؛ خبر آن را شنیدیم که زنان مؤمن و مسلمان و شجاع یک چنین حرکتی را به راه انداختند. این، گوشه ای از فجایع رژیم طاغوت بود؛ نابودکردن آرمانهای دینی، ارزشهای اخلاقی، پیشرفتهای اقتصادی، عزت بینالمللی و خلاصه بر باددادن سرمایههای یک ملت جزو کارهائی بود که آن رژیم طاغوت و سیاهکار انجام داد.»
امروز نیز انقلاب به دست توانای زنان تداوم دارد. هم اکنون، با زنانی مواجه هستیم که دوباره به «خیابان» آمده و به مبارزات خود ادامه میدهند. این زن همان زن الله اکبرهاست. همان زنی است که مشت گره کرده او نقاب را از چهره پهلوی برداشت.
در شرایطی که دشمنان در تلاش برای از بینبردن درخت انقلاب هستند، زن ایرانی با ایستادگی و مقاومت، در خط مقدم قرار دارد. همانطور که امام خمینی (ره) فرمود: «ما با الله اکبر اینها را بیرون کردیم» و اکنون این «الله اکبرها» توسط زنان و فرزندانشان همچنان دشمن را میترسانند. زنان، همچنان زیر پرچم رهبر جامعه، هویت زنانه خود را حفظ میکنند و در خیابانها بر علیه دشمن میخروشند و به عامل ایستادگی و ماندگاری این جنبش و اعتراضات در شبها تبدیل شدهاند.
منابع:
- انقلاب اسلامی و مردم مشهد از آغاز تا استقرار جمهوری اسلامی
- بیانات آیت الله سیدعلی خامنهای؛ 14/10/ 1363
- بیانات امام خمینی؛ 17/5/1359