آرشیو یادداشت‌ها

آرشیو یادداشت‌ها روزنامه‌های قدیم ایران، گنجینه‌ای از اندیشه، خبر و روایت‌های تاریخی است
که مسیر تحول جامعه را از دل کاغذهای زرد گذشته تا امروز بازمی‌خواند.

حسین یگانه‌پور
حسین یگانه‌پور

دردسرهای مینی‌ژوپ

گل سرسبد این حواشی، ماجرایی قرار دارد که طبل رسوایی‌اش دور دنیا پیچید؛ ماجرای کارگر روستایی که با مشاهده زنی مینی‌ژوپ پوش در خیابان، عنانِ اختیار از کف داده و...
محمدعلی نبی نژاد
محمدعلی نبی نژاد

مرور تاریخی مذاکره با امریکا

مرور تاریخِ روابط ایران و امریکا نشان می‌دهد که «بدعهدی»، نه یک اتفاق که یک عادتِ راهبردی در سیاست خارجی ایالات متحده بوده است. از نادیده‌گرفتن مصونیت دارایی‌های ایران در عهدنامه الجزایر تا خروج یک‌جانبه از برجام؛ تمام این‌ها ثابت می‌کند که در نظام بین‌الملل، تا وقتی پای قدرتِ بازدارنده و ضمانت‌های عینی در میان نباشد، قراردادها روی کاغذ باقی می‌مانند.
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

زنان میدان‌دار عرصه مقاومت

‌با ادای احترام به حماسه‌سازان اصلی و بلامنازع ایران اسلامی؛ مادران و همسران بزرگوار شهدا
جعفر علیخانی
جعفر علیخانی

چایخانه‌های مطهر

در فرهنگ شیعی، زائر فراتر از یک مسافر مذهبی در رتبه مهمان مستقیم معصوم قرار می‌گیرد. به تبع این نگاه، نهاد پذیرایی در حرم‌های مطهر، به‌ویژه در آستان قدس رضوی و آستانه مقدسه قم، یک سنت کهن است که تبار آن به چند قرن‌ پیش بازمی‌گردد. تحول این نهاد از «شربت‌خانه‌های شاهانه» در دوره صفوی به «آبدارخانه‌های قاجاری»، سپس محدودیت در دوره پهلوی و در نهایت شکوفایی مجدد در قالب «چایخانه‌ها» در عصر حاضر، نمونه‌ای از ثبات باورهای مذهبی در جامعه ایران است. این یادداشت به واکاوی این سیر تاریخی بر اساس اسناد می‌پردازد.
هانیه کثیری
هانیه کثیری

نظر امام خمینی پیرامون حق رأی زنان

آیا مخالفت امام خمینی با مسئله رای زنان در لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی به معنای مخالفت ایشان با مشارکت سیاسی زنان بوده یا آنکه مخالفت امام، معنایی دیگر داشته است؟ در این یادداشت به مسئله دیدگاه امام خمینی پیرامون رای زنان خواهیم پرداخت.
جعفر علیخانی
جعفر علیخانی

سیر تاریخی سرگرمی در ایران

تبارشناسی سرگرمی در ایران نشان می‌دهد چطور شیوه سرگرمی در ایران متحول شده و هر حکومتی طرفدار چه شیوه از سرگرمی بوده است. در این یادداشت از سرگرمی‌های محله‌محور قاجاری خواهیم گفت تا به تغییر شیوه سرگرمی در دوره پهلوی برسیم و در انتهای مسیر، موضع اکنونمان را مشاهده کنیم.
جعفر علیخانی
جعفر علیخانی

تمنّایِ چکمه دشمن

برای یک ایرانی، هیچ‌چیز تلخ‌تر از این نیست که کسی نجات وطن را در سایه حمله بیگانه جست‌وجو کند. همراهی رضاپهلوی با اسرائیل در حمله به ایران تداعی‌کننده تناقضی آشکار در «ایران‌دوستی» است؛ اما اگر به آینه تاریخ، دقیق نگریسته شود، دیگر این اقدام، تناقض به نظر نمی‌رسد؛ بلکه ادامه منطقی شیوه رفتار سیاسی است که بارها پدر و پدربزرگ او نیز آن را مرتکب شدند.
محمدعلی نبی نژاد
محمدعلی نبی نژاد

طلای سیاه بهانه کودتای سیاه

کمتر مسئله‌ای در تاریخ معاصر ایران به اندازه نفت در سیاست داخلی و روابط خارجی کشور سایه انداخته است. نفت، هم نعمت بود و هم نقمت؛ ثروتی که هرچند باید پایه توسعه و استقلال شود؛ اما در طول تاریخ بارها به ابزار نفوذ بیگانگان و عامل بحران‌های پی‌درپی تبدیل شده است. از «امتیاز دارسی» در سال ۱۲۸۰ش تا پیمان «شرکای کنسرسیوم» در ۱۳۳۳ش، رشته‌ای از قراردادها و وقایع نشان می‌دهد که سیاست نفتی ایران بیشتر در میدان اراده قدرت‌های بزرگ رقم خورد تا پشت میز تصمیم‌گیری دولت ایران.
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

سه پرواز از یک آشیانه

پدر، در حال کار بود که صحبت همکارانش را با هم شنید... «میگن یه درمانگاه توی خیابون رسالت میناب رو زدن.» توجهش به صحبت‌ها جلب شد و دست از کار کشید. بی‌اختیار گوش تیز کرد. درمانگاه، نزدیک مدرسه‌ بچه‌هایش بود...
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

جاویدالاثر هفت ساله

کمی از ساعت 11 گذشته بود که از مدرسه‌ ماکان زنگ زدند و گفتند که برای بردنش به مدرسه بروند. پدر پرسید: «کی بود؟» مادر درحالی‌‎که شماره‌ای را می‌گرفت گفت: «از مدرسه‌ شجره طیبه بود. گفتن برای بردن ماکان بریم مدرسه. زنگ بزنم سرویسش بره بیاردش.» هنوز مادر نگران نشده بود؛ چون آرامش شهر را دیده بود و خیالش راحت بود. بعدش هم پسرش را به منطقه‌ی نظامی و استراتژیک که نفرستاده بود؛ ماکان هفت‌ساله‌اش در کلاس درس نشسته بود و داشت الفبا را یاد می‌گرفت. تماس را قطع کرد و خیالش که از برگشت ماکان با سرویس به خانه راحت شد، دوباره به آشپزخانه بازگشت. در حال‌وهوای خودش بود که صدایی به گوشش رسید. چیزی شبیه انفجار...
حمیده عرب سرخی
حمیده عرب سرخی

زن، خیابان، مقاومت؛ روایتی از هویت و ایستادگی زنان انقلابی

تاریخ انقلاب اسلامی را نمی‌توان بدون روایت مبارزات زنان ایرانی خواند. زنانی که از سال‌ها پیش از پیروزی انقلاب، در جلسات مخفی و تجمعات خیابانی، پایه‌های یک نهضت سیاسی را شکل دادند؛ مبارزاتی که در ۱۷ دی ۱۳۵۶ مشهد، جلوه‌ای آشکار یافت و امروز نیز به گونه‌ای جدید نمایان شده است.
جعفر علیخانی
جعفر علیخانی

روایت وابستگی

تاریخ را معمولاً فاتحان می‌نویسند؛ اما گاهی صادقانه‌ترین روایت‌ها را باید در لابلای خاطرات کسانی جُست که خود بخشی از حکومت شکست‌خورده بوده‌اند. برای درک تفاوت بنیادین میان «ایرانِ قبل» و «ایرانِ بعد» از انقلاب اسلامی، علاوه بر آمارهای رسمی، می‌توان در روایت‌های مسئولان نزدیکان پهلوی هم به دنبال حقیقت گشت. به همین منظور با بررسی سه روایتِ تکان‌دهنده از زبان سیاسیون، نظامیان و نزدیکان محمدرضا پهلوی، باید دید که حکایت وابستگی حکومت پهلوی، یک وابستگی ساده بوده یا یک «توقف نهادی» و «اسارت ساختاری» در برابر اراده بیگانه؟
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

ماموریت پاسداری از خاک

حکومت پهلوی که خود را تداوم حکومت کوروش می‌دانست و ادعای ایران‌پرستی می‌کرد، آیا در حفظ خاک و تمامیت ارضی کوشید؟ کارنامه او در این زمینه چگونه است؟در این ماموریت حیاتی، جمهوری اسلامی چگونه عمل کرده است؟
محمدعلی نبی نژاد
محمدعلی نبی نژاد

پیوند یک قرن مقاومت؛ از نبرد دلوار تا حضور امروز در دریا

سال ۱۲۹۴، هنگامی‌که ناوهای جنگی بریتانیا در آب‌های بوشهر لنگر انداختند و دولت مرکزی ایران توان دفاعی نداشت، به‌نظر می‌رسید دشمن مثل آب ‌خوردن جنوب را تصرف کند؛ اما در دلوار، مردی بدون مسئولیت رسمی و فقط با تکیه بر اعتماد مردم، معادله‌ای را که قدرت‌های بزرگ نوشته بودند به چالش کشید. مقاومت رئیسعلی دلواری، روایتی بود که از دل آن، سنتی از ایستادگی در سواحل جنوب شکل گرفت؛ روایتی که هنوز هم پرقدرت در حافظه تاریخی این سرزمین وجود دارد. برای خواندن میراثی که رئیسعلی، برای ما به‌جای گذاشته، یادداشت را کامل مطالعه بفرمایید.
جعفر علیخانی
جعفر علیخانی

سیر تحول پوشاک در ایران: از سنت و تجدد تا فرهنگ و سیاست

پوشاک در ایران، همواره حامل معناهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی بوده است. از اواخر قاجار تا دوره پهلوی و پس از انقلاب ۱۳۵۷، مفهوم «پوشش» و «مد» در ایران بارها دگرگون شد و هر بار با سیاست‌های دولتی و تحولات اجتماعی پیوند خورد. این یادداشت، معضل «پوشش» در جامعه امروز را می‌شکافد و با ریشه‌یابی تاریخی، علت این معضل اجتماعی را ارائه می‌دهد.
محمدعلی نبی نژاد
محمدعلی نبی نژاد

اشغال ایران و سقوط رضاشاه؛ وقتی دولت از مردم جدا شد

ایران در مقاطع مختلف، مورد تجاوز نظامی قرار گرفته است؛ مقایسه نحوه برخورد در مقابل تهاجم خارجی، ما را به سوی نکات مهمی رهنمود می‌سازد. رضاشاه با وجود تشکیل ارتشی منظم و تجهیزات جدید نتوانست بیش از سه روز مقاومت کند؛ اما در جنگ رمضان با وجود تحریم‌های گسترده نیروی نظامی ایران توانست در مقابل دشمن بایستد. راز آن شکست و این پیروزی در چیست؟
جعفر علیخانی
جعفر علیخانی

آشوب زیر سایه نفوذ: از کودتای ۲۸ مرداد تا غبار فتنه دی‌ماه ۱۴۰۴

تاریخ معاصر ایران، کتابی است که در آن می‌توان تکرار الگوهای مداخله‌گری و ایستادگی را به وضوح مشاهده کرد. اگرچه میان مرداد ۱۳۳۲ و دی ماه ۱۴۰۴ بیش از هفت‌دهه فاصله است؛ اما بررسی دقیق این دو برهه تاریخی، شباهت‌های جالبی را در طراحی نبردهای خیابانی و نقش عوامل بیگانه آشکار می‌کند. برای درک بهتر، باید از کف خیابان و از جایی شروع کرد که صدای اعتراضات مردمی به ناگاه با فریاد آشوب مزدوران گره خورد.
محمدعلی نبی نژاد
محمدعلی نبی نژاد

مذاکره با آمریکا در آینه تاریخ

بیش از صدسال پیش به خاطر عدم اعتماد به شوروی و انگلیس، پای مهمان ناخوانده‌ای به نام امریکا را به ایران باز کردیم؛ اما برخلاف انتظار و در هنگام نیاز، تنها ماندیم و همین رویه را دهه‌ها ادامه دادیم؛ اگرچه انقلاب اسلامی بر اساس استقلال ملی بنا شده بود؛ اما هنوز هم هستند افرادی که «تاریخ» برای آن‌‌ها بی‌معناست و راه حل مشکلات را هنوز تکیه بر قدرت بیرونی به خصوص امریکا می‌دانند. این یادادشت برشی از تاریخ معاصر را روایت می‌کند که تازه پای امریکا به ایران باز شده بود.
جعفر علیخانی
جعفر علیخانی

نقش بازار و بازاریان در تحولات سیاسی تاریخ معاصر: از مشروطه تا جنگ رمضان

بازار، همواره در متن تحوّلات سیاسی ایران حضور داشته و بازاریان در بسیاری از بزنگاه‌های تاریخی از کنشگران اصلی بوده‌اند. اگر برایتان جذاب است که نگاهی کوتاه و منظم به نقش بازار در رویدادهای سیاسی از مشروطه تا جنگ رمضان داشته باشید، این یادداشت می‌تواند نقطه‌ی شروع خوبی باشد.
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

حضور سرنوشت‌ساز مردم، از فروردین 1357 تا فروردین 1405

در میانه فروردین 1405 هم‌زمان با جنگ رمضان، هر شب شاهد حضور حماسی مردم در خیابان‌ها هستیم. پرسش اینجاست که آیا این حضور، نمادین است یا می‌تواند معادلات جنگ را تغییر دهد؟ برای پاسخ به این سوال باید کمی به عقب برگردیم. تاریخ، شاهد چنین صحنه‌هایی بوده است. چهل و هشت‌سال پیش مردم هر چهل‌روز به صورت زنجیره‌وار در نقاط مختلف کشور تجمّع می‌کردند و حضور حماسی خود را به ثبت می‌رساندند. آن تداوم حضور، در فاصله کوتاهی ورق را به نفع مردم برگرداند. امروز نیز ما در همان موقعیت خطیر قرار داریم. بمانیم و ورق را برگردانیم یا ...
جعفر علیخانی
جعفر علیخانی

واکاوی واکنش مردمی در دو برهه حساس؛ چرا ایران ۱۴۰۴ شبیه ایران ۱۳۲۰ نشد؟

پدیده‌های اجتماعی از طریق مقایسه بایکدیگر عمیق‌تر فهم می‌شوند. فهم زوایای اجتماعی «جنگ رمضان» که در آن حضور داریم نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ در مقام مقایسه، این یادداشت به این پرسش پاسخ خواهد داد که: رفتار اجتماعی و تاب‌آوری مردم در تجاوز شهریور 1320 با جنگ رمضان 1404 چه تفاوتی بایکدیگر دارند؟
جعفر علیخانی
جعفر علیخانی

ایران در دو پهنه‌ تلاطم؛ از اشغال تا ایستادگی در برابر تهاجم

ایران، در طول قرن بیستم و آغاز قرن بیست و یکم، دو بار طعم تلخ بحران‌های بزرگ بین‌المللی را چشید؛ یک بار در شامگاه جنگ جهانی دوم و بار دیگر در آستانه‌ نهم اسفند ۱۴۰۴ که با تجاوز نظامی مستقیم امریکا و اسرائیل همراه ‌شد. این دو مقطع، گرچه نمایشگر فشار خارجی بر پیکر سرزمینمان بوده‌اند، اما در عمق تحلیل، تفاوت‌های شگرفی باهم داشتند. در این یادداشت به تفاوت این دو مقطع می‌پردازیم.
زینب نجیب
زینب نجیب

آوازهای لاله‌زاری دهۀ پنجاه

دهۀ پنجاه، تهران با نوای متفاوت موسیقی «کوچه‌بازاری» به وجد ‌آمد؛ صدایی که در کوچه‌ها و خیابان‌ها طنین‌انداز بود. این داستان کوتاه با روایتی صمیمی، به زندگی قاسم جبلّی، ستارۀ موسیقی «کوچه‌بازاری» می‌پردازد و با کاوشی سرگرم‌کننده، فضای هنری آن دوران را به تصویر می‌کشد. این یادداشت، نگاهی نو به موسیقی محلّی تهران در دهۀ پنجاه و نقش آن در فرهنگ و جامعۀ آن دوره دارد.
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

تیموری که برای کشتن لنگ نبود!

روزنامه‌ها هفته‌ای چندبار عکس او را در صفحه اول به چاپ می‌رساندند. خود شما حدس می‌زنید که آن بنزنشین پرهیبت که در یقۀ پر از یراق و برگ زیتون و تاج و ستارۀ اونیفرم رسمی و آبی‌رنگ فرورفته بود که بود؟ تیمسار تیمور بختیار معاون نخست‌وزیر و سرپرست سازمان اطلاعات و امنیت کشور که به ضیافت رسمی کاخ صاحب‌قرانیه می‌رفت. سیبیل باریک و مرتب و نگاه خشمگین و تعلیمی او را که از پنجرۀ اتومبیل بیرون‌آمده بود هرگز نتوانسته‌ام از خاطر ببرم.
حسین یگانه‌پور
حسین یگانه‌پور

گوگوش و ماجرای قانون چک

گوگوش، نه تنها ستارۀ موسیقی؛ بلکه نمادی از نفوذ در لایه‌های قدرت دهۀ ۵۰ بود. در یکی از معروف‌ترین موارد، چک‌های بی‌محلش برخلاف روال عادی از طرف وزیر دادگستری منع پیگرد می‌خورد که بین مردم به قانون گوگوش معروف می‌شود. این یادداشت داستان «قانون گوگوش» را روایت می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه یک خواننده می‌توانست قانون را به چالش بکشد.
هادی اولاد
هادی اولاد

برای پرستار بودن باید مرد بود؟!

پرستاری، به عنوان یکی از شایسته‌ترین حرفه‌ها، نه تنها مهارت و تخصص؛ بلکه صبر، انسان‌دوستی و ایثار را می‌طلبد. این یادداشت با داستانی تکان‌دهنده از زنی آغاز می‌شود که برای تحقّق آرزوی پرستارشدن مجبور شد خود را یک مرد جا بزند! در ادامه یادداشت به وضعیت پرستاری در کشور می‌رسد و قسمت پایانی را با یادآوری سا‌ل‌‍‌‌‌‎‌‌روز جهانی پرستار به اتمام می‌رساند.
حسین یگانه‌پور
حسین یگانه‌پور

روسپی‌گری از افسانه تا واقعیت

17 سالش بود که وارد تهران شد؛ دختری که عشق هنرپیشگی او را از دیار غربت به تهران کشانده بود. این دوری برایش بسیار گران تمام شد. مادرش از غصۀ دوری‌اش دق کرد و مُرد. خودش هم در تهران هیچ جایی برای خوابیدن نداشت و شب را با راننده‌ای گذراند که قرار بود فردا او را به خانه‌اش ببرد؛ ولی دیگر او را ندید. او که در آرزوی ستاره‌شدن، قید همه‌چیز را زده بود، آن‌قدر درمانده بود که مجبور می‌شد با آدم‌های دیگر، شب‌و‌روز بگذراند؛ ولی او نه هنرپیشه شد و نه پول‌و‌پله‌ای نصیبش گشت.
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

«سازمان جهنمی ساواک 1»؛ پسا کودتا

پس از فرونشستن گردوخاک کودتای ۲۸ مرداد، ایران به‌ظاهر آرام شده بود؛ اما زیر پوست شهر، ترس و واهمه دل‌ها را می‌لرزاند. شاه، از رُم بازگشته بود و سازمانی مخوف به‌ نام «ساواک» را به دنیا آورد؛ سازمانی که قرار بود حتی زمزمه‌های مخالفت را نیز خاموش کند. این سلسله‌یادداشت‌ها از مخوف‌ترین سازمان امنیتی کشور با شما سخن خواهد گفت.
سعید امینی
سعید امینی

از انقلاب 57 تا شورش 1404

زمستان 1404 خشونتی به خود دید که در تاریخ نمونه نداشت. خشونتی که خیابان‌ها را به خون مردم سرخ کرد و آسمان را با سوزاندن اموال عمومی و مساجد سیاه نمود. این حجم از خشونت در مصاحبه‌های رضاپهلوی نه تنها محکوم نشد که از لوازم مبارزه برشمرده شد. بسیاری انقلاب 57 را هم نمونه‌ای از این نوع مبارزات معرفی کردند؛ اما تاریخ گواه واقعه‌ای دیگر است...
سید نیما موسوی
سید نیما موسوی

فرازمینی‌ها بر فراز تهران (قسمت دوم)

شامگاه ۲۹ شهریور ۱۳۵۵، گزارش‌های متعددی از رؤیت یک شیء نورانی ناشناس در آسمان تهران به برج مراقبت فرودگاه مهرآباد مخابره شد. این گزارش‌ها به پرواز دو جنگندۀ فانتوم از پایگاه شاهرخی همدان انجامید؛ پروازهایی که با وجود تعقیب مستقیم، به شناسایی شیء مرموز منتهی نشد. روایت حاضر، بر اساس گزارش رسمی روزنامۀ اطلاعات، به بازخوانی یکی از شب‌های اسرارآمیز تهران می‌پردازد.
سید نیما موسوی
سید نیما موسوی

فرازمینی‌ها بر فراز تهران (قسمت اول)

بشقاب‌پرنده‌ها قبل از آن‌که به پردۀ سینما و سریال‌های هالیوودی راه پیدا کنند، وارد صفحات روزنامه‌ها شدند. در ایران، این اتفاق شهریور ۱۳۵۵ رخ داد؛ شبی که جت‌های مافوق‌صوت به تعقیب «یک شیء ناشناس» برخاستند و تهران برای ساعاتی درگیر ترسی شد که هم واقعی بود، هم ساخته‌شده. از آن پس تیتر بشقاب‌پرنده‌ها روی تیتر اصلی روزنامه‌ها نشست.
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

گذر سودمند هنرمندان از معبر اوقات فراغت

توجّه به اوقات فراغت و چگونگیِ گذرانش، یکی از دغدغه‌های اصلی تمام افرادی است که برای وقت خویش ارزش قائل‌اند. در این یادداشت به اوقات فراغت هنرمندان پیش از انقلاب سرَک می‌کشیم و در جستجوی آنیم که بدانیم آن‌ها اوقات خالی خود را چگونه پر می‌کردند و مطالعه در اوقات فراغتشان چه نقشی داشته است.
محمدباقر ابراهیمی
محمدباقر ابراهیمی

چرا پسرها از ازدواج فراری‌اند؟!

درست در سال‌هایی که تلویزیونِ ایران پر بود از تصویرِ رشد اقتصادی دوران هویدا، بعضی از جوان‌های همین شهر در اتاق اداره می‌خوابیدند؛ نه به این دلیل که کار نداشتند؛ چون با وجود کار حتی اجارۀ خانه‌ای کوچک هم برایشان رؤیا بود. در این اوضاع آشفته، صدها دختر و پسر ایستاده بودند که در روزنامه‌ها دردِ دل خود را بنویسند و از وضعیت تلخ خود بگویند.
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

از عشق به سینما تا مسخ فرهنگی

اهل سلطه برای تسخیر دیگران از طریق ضعف‌ها و نقص‌های آنان وارد عمل می‌شوند. خرگوش را با هویج، موش را با پنیر، و کبوتر را با دانه می‌فریبند؛ دیدن فیلم‌های «بروس لی»، «جیمز باند» و یا «رمبو» می‌تواند مخاطب مستعد را از طریق پاسخ‌هایی که به نیازهای کاذب قوه غضبیّه‌اش می‌دهد، از خود بیگانه کند و به تسخیر کامل بکشاند ...
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

سینما، مهمان مردم یا طبقۀ اشراف؟

حضور سینما در متن زندگی مردم در دهۀ چهل و پنجاه این تصور غلط را ایجاد می‌کند که سینما از ابتدای ورود به ایران، در میان مردم و در دسترس همگان بود. درحالی‌که پای سینما نه برای سرگرمی عمومی بلکه به دستور شاه فقط برای تفریح دربار به ایران باز شد و تا سال‌ها فقط وسیله تفریح درباریان بود...
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

دود تهران را تهدید می‌کند!

شاید فکر کنید ترافیک و دود تهران محصول امروز است، اما کافی است ورق‌های قدیمی مطبوعات را برگردانید تا ببینید این شهر، از سال ۱۳30 نفسش به سختی بالا می‌آمد. از طرح‌های زوج‌وفرد سال ۱۳۵۶ گرفته تا هشدارهای وزرا و شهرداران آن زمان که در بوقِ بی‌هوای تهران دمیدند، همه یک تصویر مشترک دارند: شهری گرفتار در حلقه‌ی دود و بی‌تدبیری. امروز در تاکسی، همان حرف‌هایی را شنیدم که مردم آن سال‌ها می‌گفتند…
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

زن عروسکی (2)

زندگی‌ زنان عروسکی در یک دور باطل گیر کرد: عروسک‌شدن برای پول، و پول‌درآوردن برای عروسک‌شدن. چرخه‌ای که جیب عده‌ای خاص را پر کرد، ولی بنیان خانواده، اقتصاد و نگاه جامعه به زن را تهی ساخت.
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

سینما، قربانی کشمکش درباریان و مشروطه‌خواهان

سرنوشت اولین سینمای عمومی ایران به تعطیلی گرایید. مطبوعات پیش از انقلاب، علت بسته‌شدن در سینما را به تحریم شیخ فضل‌الله نوری ارتباط دادند؛ اما حقیقت امر دیگری است که در این یادداشت خواهیم خواهند...
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

اعتیاد به سینما

آن زمان که تلویزیون فراگیر نشده بود پرده نقره‌ای سینما مردم را جادو می‌کرد و علاقه‌مندان به سینما را در عشق خود می‌سوزاند که پیامدهای منفی نیز به دنبال داشت. در این یادداشت روایت‌های بسیار جالبی از این معضل خواهیم خواند ...
سید نیما موسوی
سید نیما موسوی

دیو سپید (1)

در بهمن‌ماه سال 1350، برف مرگباری در ایران باریدن گرفت که به عنوان مرگبارترین کولاکِ تاریخ در کتاب رکوردهای گینس ثبت شد. در این بارش سنگین، مناطقی از ایران به طور کامل زیر برف مدفون شد و در عین ناباوری 4 هزار نفر کشته شدند. این سلسله یادداشت‌ها در سه شماره به واکاوی این فاجعۀ تاریخی می‌پردازد.
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

تسخیر خیال

سینما، قدرتمندترین هنری است که خیال را تسخیر می‌کند؛ گاه با برانگیختن آن، تلنگری به اندیشه‌مان می‌زند و روزنه‌ای نو به رویمان می‌گشاید، و گاهی نیز چونان حجابی، تعقل را می‌پوشاند و مسیر فکر را می‌بندد. این یادداشت رفت و برگشتی است میان نظر و روایت تاریخ در این موضوع جذاب و عمیق...
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

سرگذشت فیلمفارسی

تاریخچه فیلمفارسی، روایتی از دگرگونی‌های فرهنگی و اجتماعی جامعه ایران در سال‌های نه‌چندان دور است. این سینمای عامه‌پسند که بر پایه تمایلات سطحی طبقات پایین شکل گرفت، به‌مرور با افراط در نمایش رقص و آواز از رسالت هنری خود فاصله پیدا کرد و به ابزاری برای کسب سود اقتصادی بدل شد. این روند، هرچند در ابتدا با استقبال گستردۀ مردم روبرو شد؛ اما سرانجام دیگری پیدا کرد ...
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

آغاز سینمای ناطق فارسی

تاریخ سینمای ناطق ایرانی به نام «عبدالحسین سپنتا» گره خورده است. او که از ساخت فیلم چیزی نمی‌دانست مسیری را پیمود که دست آخر اولین فیلم ناطق ایرانی را کارگردانی کرد. در این یادداشت با تولد سینمای ناطق فارسی آشنا خواهیم شد و مواجهه مردم را به نظاره خواهیم نشست...
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

جامعه در برابر برهنگی هنرمندان

یکی از طرفداران رامش: «از او بخواهید جواب بدهد از متانت و برازندگی چه ضرری دید که این‌چنین به‌سوی بی‌پروایی و خودنمایی نوسان پیدا کرد؟ آیا فکر می‌کند که اگر همرنگ جماعت نشود از قافله عقب می‌ماند؟ آیا وحشت دارد که اگر به موج رسوای تن‌نمایی چهره‌های زن هنری تسلیم نشود، به هنرش، به شهرتش و به محبوبیتش لطمه می‌خورد؟ اگر چنین افکاری در سر دارد باید بداند که سخت در اشتباه است زیرا ما او را به خاطر متانت و شخصیتش دوست داشتیم.»
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

حمایت رژیم پهلوی از فلسطین

محمدرضا پهلوی زبان از محکومیت اشغال فلسطین نمی‌بست، اما در عمل، دفتر اقتصادی اسرائیل را در تهران باز نگه می‌داشت. پسرش رضا پهلوی اما همین حمایت نیم‌بند را از پدر به ارث نبرد. یادداشت پیش رو از مواضع پدر و پسر نسبت به اشغال فلسطین می‌گوید.
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

زن عروسکی (1)

زن عروسکی، قصه‌ای است که از لباس‌های کوتاه حرمسرای قاجاری شروع شد، با کشف حجاب پهلوی ادامه یافت و به تصویری رسید که جامعه، آن را زرق‌وبرق و پوچی تعریف می‌کرد و به اصطلاح زن عروسکی لقب میداد.
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

مرگ اسرارآمیز جلال (2)؛ روایت شمس

«شمس» در مصاحبه‌هایش صحبت از یک قتل مرموز به میان می‌آورد و برادرش را کشته‌شده ایادی رژیم می‌داند. او در سالگرد مرگ جلال در مصاحبه با روزنامه جوان، این‌گونه غروب جلال را روایت می‌کند...
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

خو‌شکام

این یادداشت از بازیگری می‌گوید که نماد زن اغواگر فیلمفارسی بود؛ اما او سرنوشت دیگری برای خود برگزید و به همسری علی حاتمی کارگردان خوش‌نام سینمای موج نو درآمد...
سید نیما موسوی
سید نیما موسوی

داستان یک ورزشگاه فراموش‌شده (2)

روایت این سالن ورزشی روایت درهم‌آمیختگی ورزش و سیاست در دوره پهلوی دوم بود که در آخر با حادثه‌ای دراماتیک روبرو شد. سالن محمدرضا شاه، جایی که روزی صدای سخنرانی‌های آتشین شاه در حمایت از اصلاحات ارضی در آن می‌پیچید، روزی خود در آتش سوخت.
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

دوربرگردان

ابتدا رقصنده‌ای مشهور بود و پس از تحولش معترض وضع موجود می‌شود و به برهنه‌گرایی در سینما اعتراض می‌کند. از بازیگری به کارگردانی تغییر جهت می‌دهد و نام خود را در ردیف اولین کارگردانان زن ایرانی ثبت می‌کند. این یادداشت روایت زندگی کبری سعیدی معروف به شهلا است ...
حسین یگانه‌پور
حسین یگانه‌پور

آخرین عشق شاه

حتی تصورش را نمی‌کرد در مجلس مهمانی، با شاه از نزدیک روبرو شود، حالا خود را در آغوش شاه در حال رقص می‌دید...
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

زن عروسکی (3)

پردۀ نقره‌ای سینما در دهه‌های پهلوی، برای زنان بازیگر گاهی مثل یک قفس پرزرق‌وبرق بود؛ قفسی که از بیرون، آزادی و شهرت نشان می‌داد، اما درون آن، خبر از مردسالاری، معامله‌های پنهانی و باج‌دادن برای دیده‌شدن داشت. روایت‌های خودِ زنان بازیگر آن دوره ـ از فرزانه تأییدی تا مرجان و آذر شیوا ـ گواهی صریح بر شرایطی است که در آن هنر کم‌اهمیت‌ترین دارایی‌شان بود و بدن مهم‌ترین ابزار سنجش.
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

زنان اروپایی با مونتاژ داخلی

بعضی از زن‌های اروپایی هستند که ما حق شناختشان را داریم و باید همیشه همان‌ها را بشناسیم. آن‌هایی را که فیلم‌ها و مجله‌ها و تلویزیون‌ها و رمان‌های جنسی به ما نشان می‌دهند و به‌عنوان تیپ کلی زن اروپایی به ما می‌شناسانند. اما این‌ها تنها تیپ زن اروپایی نیستند. تیپ دیگری از زنان اروپایی نیز هستند که ما حق شناختشان را نداریم ...
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

وقتی صحنه‌ها عریان می‌شوند!

وقتی صحنه‌های جنسی دیروز دیگر عادی شد، برای حفظ مخاطب امروز چه می‌توان کرد؟ چاره چیست؟ بسیار خوب، صحنه‌ها را عریان‌تر می‌کنیم و چاشنی خشونت و سادیسم هم بر آن می‌افزاییم؛ لااقل تا مدتی بازار را از دست نخواهیم داد! یادداشتی که پیش روی شما قرار دارد غم این سقوط فرهنگی است که واژه‌ها را پریشان کرده.
سید نیما موسوی
سید نیما موسوی

داستان یک ورزشگاه فراموش‌شده (1)

بهره‌بردن از رویدادهای ورزشی در نظام‌های اقتدارگرا جهت افزایش حیثیت سیاسی مورد استفاده بوده و کارکرد آن فراتر از رقابت ورزشی است؛ شاه نیز از این قاعده مستثنا نبود. کارکرد سالن محمدرضا شاه نیز منحصر به فعالیت‌های ورزشی نبود. در سال‌های بعد سالن محمدرضا شاه تبدیل به محل برگزاری رویدادهای سیاسی شده بود...
سید نیما موسوی
سید نیما موسوی

لاله و لادن (قسمت دوم)

از روزهای کودکی در بیمارستان نمازی شیراز تا پرواز به سنگاپور برای آخرین جراحی، زندگی لاله و لادن بیژنی همیشه زیر ذره‌بین رسانه‌ها سپری شد. روایت این بخش، از خاطرات پدر دربارۀ جدایی ناخواسته از دخترانش تا نامه‌نگاری‌ با دکتر «کیت گوه» و لحظات پراضطراب در بیمارستان رافلز، تصویری زنده از مسیری می‌سازد که سرانجام به تراژدی تیرماه ۱۳۸۲ ختم شد؛ تراژدی‌ای که چشم میلیون‌ها نفر در ایران و جهان آن را دنبال می‌کرد و هنوز هم سایه‌اش بر حافظۀ جمعی باقی است.
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

فریب گیشه، فریاد تن؛ بازخوانی تن‌نمایی در سینمای فیلم‌فارسی

روایت زنان در بستر فیلم‌فارسی، بازگوکننده‌ تقابل دردناک میان رؤیای ستاره‌شدن و قواعد نانوشته‌‌ی بازار سینمایی آن روزگار است که در آن، مرز میان هنر و بهره‌کشی از زن گاه به‌کلی رنگ می‌باخت. روایت‌های شنیده‌نشده از فشارها و چالش‌هایی را بخوانید که بر زنان بازیگر آن دوران تحمیل می‌شد و چگونه تن‌نمایی، نه انتخابی آزادانه، بلکه پیامد ساختارهای غالب سینمای تجاری بود. این نگاهی است به گذشته تا مرتجعانه به عقب بازنگردیم ...
سید نیما موسوی
سید نیما موسوی

دیو سپید (3)

شاه و درباریان همه ساله از حدود 20 ژانویه برای اسکی و سایر تفریحات به سوئیس می‌رفتند و در ماه مارس به ایران بازمی‌گشتند تا تعطیلات بهاری خود را در ویلاهای کرانه دریای خزر بگذرانند. این سفر در سال 1350 با بارش سنگین برف مصادف شد؛ اما برخلاف انتظار، شاه حتی سفر خود را کوتاه هم نکرد و صدها تن از مردم بر اثر این بحران جان باختند. این یادداشت روایتی غم‌‎آور از یخ‌زدگی مردم در زمستان 1350 و تفریح اسکی شاه در سوئیس را بیان می‌کند.
هادی اولاد
هادی اولاد

ارزش‌ها همیشه ارزشند

تعدادی مصاحبه‌ و گفتگوهای تصویری و مکتوب از هایده موجود است که بیشتر به فعالیت‌های هنری و زندگی شخصی او پرداخته است؛ اما در خلال همین گفتگوها، مواردی از عقاید و افکار او را می‌توان یافت که بسیار جالب، جذاب و تأمل‌برانگیز است.
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

گذر سودمند هنرمندان از معبر اوقات فراغت

توجّه به اوقات فراغت و چگونگیِ گذرانش، یکی از دغدغه‌های اصلی تمام افرادی است که برای وقت خویش ارزش قائل‌اند. در این یادداشت به اوقات فراغت هنرمندان پیش از انقلاب سرک می‌کشیم و در جستجوی آنیم که بدانیم آن‌ها اوقات خالی خود را چگونه پر می‌کردند و مطالعه در اوقات فراغت آنان چه نقشی داشته است.
حسین یگانه‌پور
حسین یگانه‌پور

بهار و دولت هویدا

سردبیر وقت کیهان، دو ماه تمام روی «مهدی بهار» کار کرد و او را پُخت که می‌تواند اندیشه‌ها و عقیده‌های خود را بی‌کم‌وکاست در روزنامه انتشار دهد؛ اما گویا او را فریب داده بود؛ زیرا زمانی که بهار مشتاقانه منتظر انتشار یادداشت تحلیلی‌اش بود اتفاق دیگری رخ داد که او را شوکه کرد ...
سید نیما موسوی
سید نیما موسوی

دیو سپید (2)

در سال 1350 برف، شهرهای مشهد، قوچان، شیروان، بجنورد، درگز، سبزوار، نیشابور، تربت حیدریه، تایباد، فریمان، تربت جام، سرخس و کلات را به محاصره درآورده و نرخ مایحتاج عمومی در این شهرها تا چند برابر افزایش یافته است. در این فاجعه ملی «شاه» کجاست و به چه کاری مشغول است؟ در این یادداشت روایتی از این بحران تاریخی و نقش شاه در حل آن را خواهیم خواند.
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

سینمای آبگوشتی!

«فیلم‌ساز ایرانی بدون عنایت به این واقعیت که ایرانیان از نظر خصوصیات اخلاقی و آیینی مردمی مأخوذبه‌حیا هستند و حرمت مسائل خصوصی را پاس می‌دارند، با بهره‌وری از نمونه‌های خارجی و آمیزش آن‌ها با عقده‌ها و محرومیت‌های شخصی، چیزی به نام سکس تحویل تماشاگر می‌دهد که کثیف و تهوع‌آور، آلوده و در نازل‌ترین حد هم‌بستگی انسانی است.» (مجلۀ ستاره سینما)
محمدمهدی حسین‌زاده
محمدمهدی حسین‌زاده

مرگ اسرارآمیز جلال (1)؛ روایت سیمین

در فضای آشفته و پر ابهام روزهای بعد جلال، دو روایت مرگ متضاد در مقابل یکدیگر شکل گرفت. روایت اول را همسرش «سیمین دانشور» ارائه کرد. او فقط همسر جلال نبود؛ بلکه خود نویسنده‌ای چیره‌دست و توانا بود. او در «غروب جلال» روزهای منتهی به مرگ جلال را با قلم شیرین و شیوایش این‌گونه روایت می‌کند ...
سعید امینی
سعید امینی

برادرم مرد، لعنت به باعث و بانی‌اش؛ نامه‌ای به دوست خوبم غلامرضا

برادر دوستم به شکلی تلخ و ناگوار فوت کرد. او قربانی مشروبات تقلبی شده بود. دوستم عصبانی و معترض بود که چرا در ایران مشروبات به صورت رسمی عرضه نمی‌شود تا زمینه برای پخش مشروبات فاسد وجود نداشته باشد؟ در این یادداشت، من به درد دل‌ها گوش دادم و سفری به دورانی دارم که مشروبات آزاد بوده‌اند. به نظر شما نتایج مرور تاریخی من چه بوده است؟
سید نیما موسوی
سید نیما موسوی

لاله و لادن (قسمت اول)

لاله و لادن بیژنی، دوقلوهای به‌هم‌چسبیده‌ای که از نخستین روزهای تولدشان، نگاه حیرت‌زدۀ پزشکان و کنجکاوی رسانه‌ها را به خود جلب کردند، بیش از سی سال زندگی مشترکِ ناگزیر را تجربه کردند؛ زندگی‌ای که از دیدار با سران کشور تا حضور در دانشگاه و تلاش برای جدایی، همه در قاب دوربین‌ها و تیتر روزنامه‌ها رقم خورد. تیرماه ۱۳۸۲، آنان با پذیرش خطر مرگ تصمیم گرفتند جراحی جداسازی را انجام دهند؛ رویدادی که در فضای رسانه‌ای ایران و جهان به یک تراژدی تبدیل شد. این یادداشت، نه یک روایت ساده که بازتاب این تراژدی در رسانه‌ها و مطبوعات را بیان می‌کند.
اقلیما انصاری
اقلیما انصاری

زن عروسکی (4)

در این یادداشت، نظراتی را مرور می‌کنم که از ارتشی و دانشجو گرفته تا کتاب‌فروش و آرایشگر، جامعه‌ای را نشان می‌دهد که دیگر نمی‌خواست زنِ بازیچۀ مد و خودنمایی را بپذیرد و مردمی که بعد از تجربه تحقیر و بی‌اعتباری، فریاد زدند زن عروسکی نباشید. این صداها، جمعیت بزرگی را خطاب قرار می‌دادند که آزادی و برابری را در ظاهر مردانه و پوشش پرزرق‌وبرق جست‌وجو می‌کردند، اما مقصدشان سراب بود.
سعید امینی
سعید امینی

آقازاده‌هایی که هم‌رنگ مردم بودند

دهه 60، دهه‌ای پر چالش و بحران برای ایران بود؛ اما در دل همین سختی‌ها، گوهری از همبستگی درخشان شد: «همگامی مسئولین با مردم» این یادداشت به روایتی کمتر شنیده شده از «آقازاده‌ها» می‌پردازد؛ آن‌هایی که نه تنها در رفاه ننشستند، بلکه در کوران جنگ، دوشادوش مردم در جبهه‌ها حضور یافتند و جان خود را تقدیم کردند. با ما همراه شوید تا این بخش از تاریخ پر افتخار ایران را ورق بزنیم!
Powered by TayaCMS